11 juli 2023 – De Lutherhof in Amsterdam, een vergeten meesterwerk. Uitbundig heeft de Nederlandse woningbouw twee typen gevierd: het rijhuis en de woontoren – en niet te vergeten de kruising daarvan: het flatgbouw. Het rijhuis was de drager van het Vinex-programma, waarin de woontoren en de stadsvilla voor afwisseling zorgden. De Bijlmermeer zou het flatgbouw voor altijd in een kwaad daglicht stellen.

Wat zou er gebeurd zijn wanneer niet de modernistische Kiefhoek en de Bergpolderflat, maar de Lutherhof de canon van de Nederlandse woningbouw had gedomineerd?

De Lutherhof voor alleenstaande vrouwen uit 1909 heeft die canon nooit gehaald. De architect, Dirk van Oord, is onbekend gebleven. Van Oord moet het Italiaanse woonpalazzo goed hebben bestudeerd. Het ontwikkelde zich na de renaissance van het onderkomen van de stedelijke elite tot het alledaagse woongebouw. Zonder dat Napels de hoogte in ging, heeft die stad een hoge dichtheid gekregen. In de 18e eeuwse speculatiestad Napels is het palazzo de duurzame bouwsteen.

Er is veel te leren van de Lutherhof. Na een ruime eeuw staat het gebouw er ongeschonden bij. Onterecht is de hof genegeerd in de woningbouwcanon. Het ontwerp beantwoordt thema’s die in 1909 niet waren voorzien, maar nu urgent zijn: hittestress, compacte bouwwijze, dichtheid, veranderbaarheid, sociale cohesie. Wij maakten een boekje over onze fascinatie voor het woonpalazzo . Want die is niet academisch. De Nederlandse woningbouw heeft dringend behoefte aan alternatieven voor de rijwoning, de woontoren en het flatgbouw. In de afgelopen jaren hebben wij het palazzo op verschillende manieren in de praktijk. In dit boekje staan enkele van onze ontwerpen die profiteren van de Lutherhof en de Italiaanse voorbeelden waar Dirk van Oord zo veel van leerde.